ଅବସରର ଦୁଃଖ
ସରୋଜିନୀ ସାହୁ
ଜଗଦୀଶ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଲିଖିତ ବହୁ ଆଦୃତ ପୁସ୍ତକ `ଜଣେ ବୋହେମିଆନର କାହାଣୀ` ର ଏକ ଅଂଶ ।
ଗାଁକୁ ଫେରି ଆସିବା ପରେ ଜଗଦୀଶଙ୍କ ବାପା ଅର୍ଥାତ୍ ନଗେନ୍ଦ୍ର ନାଥ ମହାନ୍ତି ଦୁଇଟି କାମ ଗୁରୁତ୍ୱର ସହ କରିଥିଲେ । ପ୍ରଥମଟି ହେଲା ଗାଁରେ ନୂଆ ଘରଟିଏ ବନେଇବା । ଆଉ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଥିଲା, ଏକସଙ୍ଗରେ ଦୁଇପୁଅ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଓ ମନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବାହା କରେଇ ଦେବା କାମଟି । ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଭାରତୀୟମାନେ ଏଇ ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚିତ ଧନ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ଦେଇଥାଉ । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବାପା ଯାହା କିଛି ଚାକିରୀରୁ ଗ୍ରାଚୁଇଟି ଇତ୍ୟାଦି ବାହବଦରେ ପାଇଥିଲେ ସେ ସବୁ ପ୍ରାୟ ବ୍ୟୟ ହେଇଯାଇଥିଲା । ସେ କିନ୍ତୁ ବେଶ୍ ଗର୍ବର ସହ କହୁଥିଲେ, ମୋ ଦି`ପୁଅ ଚାକିରୀ କରୁଛନ୍ତି । ଏବେ ମୋର ଆଉ ଚିନ୍ତା କ`ଣ? ଘରେ ବସି ବସି ଖାଇବି ।
ପ୍ରକୃତରେ ବୋଧହୁଏ ବହୁତ କମ୍ ଲୋକଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଥାଏ ଅବସର ଜୀବନକୁ ନିଶ୍ଚିତରେ କଟେଇ ଦେବାର ସୁନ୍ଦର ସୁଯୋଗ ପାଇବା । ଜଗଦୀଶଙ୍କ ବାପା ପଞ୍ଚାବନ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଅବସର ନେଇ ଥିଲେ । ଆହୁରି ପାଞ୍ଚବର୍ଷ ଚାକିରୀ ଥିଲା ତାଙ୍କର । ବଡପୁଅ ଦି`ଜଣଙ୍କୁ ଛାଡିଦେଲେ ଆଉ ସମସ୍ତେ ଛାତ୍ର ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ । ଜଗଦୀଶଙ୍କର ଦୁଇଭାଇ ଓ ଗୋଟିଏ ବଡ ଭଉଣୀ; ଯାହା ବିବାହ କରିଥିଲେ ସେତେବେଳକୁ । ବଡ ଦୁଇଭାଇ ବାହା ହେବା ପରେ ନିଜ ନିଜ ଚାକିରୀ ଜାଗାକୁ ନିଜ ନିଜ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଘର ବସେଇବା ପାଇଁ ସଜବାଜ ହେଉଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ବାପା ନିଷ୍ପତ୍ତି କରିଥିଲେ ଯେ, ବଡପୁଅ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ବସନ୍ତ, ଜ୍ୟୋସ୍ନା ଓ ଜଗଦୀଶ ବେଲପାହାଡକୁ ଯାଇ, ସେଇଠି ରହି ପଢ଼ାପଢ଼ି କରିବେ । ବସନ୍ତ ମାଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍ କରି ସାରିଥାନ୍ତି । ଜ୍ୟୋସ୍ନା ହାଇସ୍କୁଲ୍ରେ ଥା`ନ୍ତି ଓ ଜଗଦୀଶଙ୍କର ପଞ୍ଚମ ସରିଥାଏ । ବଡଭାଇ ସତ୍ୟେନ୍ଦ ବାପାଙ୍କୁ ନିରାଶ ନକରି ନିଜ କାନ୍ଧରେ ଏ ବୋଝ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ ।
ମାତ୍ର ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ତଳଭାଇ ମନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଶୁଣା ହୋଇଥିଲା ସେଥିରେ ସେ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଉଭୟ ଖୁବ୍ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ । ମନୀନ୍ଦ୍ର ସେତେବେଳେ ଚଉଦ୍ୱାରରେ ଚାକିରୀ କରୁଥାନ୍ତି । ମେସରେ ରହୁଥାନ୍ତି । ଦରମା ବି ଖୁବ୍ ବେଶୀ ନଥାଏ; ତେଣୁ ଜଗଦୀଶଙ୍କ ବାପା କହିଥିଲେ, ମଝିଆ ବୋହୁ ଗାଁରେ ଶାଶୁ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ପାଖରେ ରହୁ ଓ ମଝିଆ ପୁଅ ଚୈାଦ୍ୱାର ଫେରିଯାଉ । ଏଇ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ପତିପତ୍ନୀ ଦୁହେଁ ଖୁବ୍ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ଓ ମନୀନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରାଗିଯାଇ ନିଜ ବାପଘର ବାରିପଦାକୁ ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ ଯେ ଆଉ ଫେରି ନଥିଲେ ।
ସବା ବଡଭାଇ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ବସନ୍ତ, ଜ୍ୟୋସ୍ନା ଓ ଜଗଦୀଶ ବେଲପାହାଡ ଚାଲି ଆସିଥିଲେ । ଜଗଦୀଶଙ୍କ ସାନ ମଝିଆ ଭାଇ ବସନ୍ତ ଝାରସୁଗୁଡାର ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିଲେ । ଜ୍ୟୋସ୍ନାଦି` ଗିରିଧାରୀ ଲାଲ୍ ହାଇସ୍କୁଲରେ ପଢ଼ିଲେ । ବାହା ହେଉ ହେଉ ତିନି ତିନିଟା ବଢ଼ିଲା ପିଲାଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ମୁଣ୍ଡେଇବାକୁ ପଡିଥିଲା ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ । କିଛି ନ କହିଲେ ବି ମନେ ମନେ ଖୁବ୍ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମୀରା । ସେଇ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ହଜମ କରି ନେଇଥିଲେ ପିଲା ତିନିଜଣଯାକ । ଦେଖୁ ଦେଖୁ ବର୍ଷଟିଏ ପାର୍ ହୋଇଥିଲା ଜ୍ୟୋସ୍ନାଦି ଏ ଭିତରେ ମାଟ୍ରିକ୍ ପାସ୍ କରି ସିଟି ଟ୍ରେନିଂ ନେବାପାଇଁ ସମ୍ବଲପୁର ଚାଲି ଯାଇଥିଲେ ।
ବଡଭାଇ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର, ଭାଇ ଭଉଣୀଙ୍କ ପଢ଼ାଖର୍ଚ୍ଚ ଉଠେଇବାକୁ ଯାଇ ନୟାନ୍ତ ହେଇଗଲେଣି ବୋଲି ବାରମ୍ବାର ଅସନ୍ତୋଷ ପ୍ରକାଶ କରିବାରୁ, ବସନ୍ତ ଅଧାରୁ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ଛାଡି, ଟାଟା ରିଫ୍ରାକ୍ଟ୍ରିଜ୍ (ଯେଉଁଠି ବଡଭାଇ ସତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ଚାକିରୀ କରୁଥିଲେ) ଠିକା କର୍ମଚାରୀ ଭାବରେ କାମ ଯୋଗାଡ କରିନେଲେ ।
ଆଉ ଜଗଦୀଶ ଖୁବ୍ ଛୋଟ ଛୋଟ କଥାରେ ବି ଦୁଃଖି ହେଇଗଲେ ଓ ମା` ବାପାଙ୍କୁ ଝୁରିହେଲେ । ଶେଷରେ
ବେଲପାହାଡ ଛାଡି ସେ ଗାଁକୁ ଫେରି ଆସିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା ଭାଉଜ ଭଲ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତିନି । ବିସ୍କୁଟ୍ ମିକ୍ସଚର ପରି ଜିନିଷ ଆଲମାରୀରେ ତାଲା ପକେଇ ରଖନ୍ତି ।
ସେ ଯାହା ହେଉ ଜଗଦୀଶ ସପ୍ତମ ଶ୍ରେଣୀ ଅଧାରୁ ବେଲପାହାଡ ଛାଡି ଅଡ଼ଙ୍ଗ ଗାଁକୁ ଚାଲି ଆସିଲେ ଯେ, ଆଉ ବେଲପାହାଡକୁ ଫେରି ଯାଇ ପଢ଼ିବାକୁ ଚାହିଁଲେ ନାହିଁ । ଗାଁକୁ ଫେରି ଆସି ଅଢ଼ଙ୍ଗ ଗାଁ ଠୁ ଦୁଇ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଖଣ୍ଡାମୈାଜା ହାଇସ୍କୁଲରେ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀରେ ନାଁ ଲେଖେଇ ଥିଲେ ।
ସ୍ୱଳ୍ପ ଜମି ଓ ବିନା ପେନ୍ସନରେ ଜଗଦୀଶଙ୍କ ବାପା ନଗେନ୍ଦ୍ର ନାଥ, ପରିବାର ପ୍ରତିପୋଷଣ ସହ ଜଗଦୀଶ ଓ ଚିନ୍ମୟଙ୍କୁ ପାଠ ପଢ଼େଇବାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ । ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଅବସର ଜୀବନ ଯେତେ ସୁଖକର ହେବ ବୋଲି ସେ କଳ୍ପନା କରିଥିଲେ, ହୋଇ ପାରି ନଥିଲା । କେବେ କେମିତି ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଖରୁ ପଚିଶି କି ପଚାଶ ଟଙ୍କାର ମନିଅର୍ଡର ପହଞ୍ଚୁଥିଲା । ଜଗଦୀଶଙ୍କ ମଝିଆ ଅପା, ସନ୍ଧ୍ୟାଦି ସେତେବେଳେ କରଞ୍ଜିଆରେ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ । ମଝିରେ ମଝିରେ ଗାଁକୁ ଆସିବା ବେଳେ ବାପା ମା` ଓ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲୁଗାପଟା ନେଇ ଆସୁଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଓଡିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ କିମ୍ବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଜୀବନୀ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ । ଜଗଦୀଶଙ୍କ ଗାଁ ଘରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟେ ଛୋଟକାଟର ଲାଇବ୍ରେରୀଟେ ଥିଲା ଓ ଯାହା ଥିଲା ଗୋଟେ କାଠ ଆଲମୀରା ଭିତରେ ସୀମିତ । ସନ୍ଧ୍ୟାଦି ଛୁଟିରେ ଆସିଲେ ଜଗଦୀଶଙ୍କ ଆନନ୍ଦ କହିଲେ ନସରେ । କାରଣ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ବହି ପଢ଼ିବାକୁ ମିଳି ଯାଉଥିଲା । ତାଙ୍କ ଘରେ ଥିବା ପ୍ରତିଟି ବହିର ଗୋଟେ ଗୋଟେ ନମ୍ବରିଂ ହୋଇଥିଲା; ତାହା ସହିତ ପ୍ରତି ବହିର ପ୍ରଥମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଯେ କୈାଣସି ବିଶିଷ୍ଟ କବିଙ୍କ କବିତାରୁ ପଦେ `କୋଟ୍` କରାଯାଇଥିଲା । ଏଇ ଯେମିତି “ମଣିଷ ଜୀବନ ନୁହଁଇ ତ ଖାଲି ବର୍ଷମାସ ଦିନଦଣ୍ଡ” ଅବା “ଛାର ଭାଗ୍ୟ ମୋର ପିହିତ ପାଷାଣେ” ଭଳି ଗୋପବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ରାଧାନାଥଙ୍କର କବିତାର ଧାଡି ମାନ ।
ସନ୍ଧ୍ୟାଦିଙ୍କର ରଂଗ ମଇଳା ଥିବାରୁ ସେ ଚାକିରୀ କରୁଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ବାହାଘର ଯୋଗାଡ ହେଇପାରୁ ନଥିଲା । ପିଲାଦିନରୁ ତାଙ୍କର ଗୋଟେ କମ୍ପେ୍ଲକ୍ସ ଥିଲା ଯେ ସେ ଅନ୍ୟ ଦୁଇଭଉଣୀଙ୍କପରି ଗୋରୀ ହେଇ ନଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ କେହି ଭଲ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ପରେ ତାଙ୍କର ମନେ ହେଉଥିଲା ତାଙ୍କ ବାହାଘର ହେଇ ନ ପାରିବା ପଛରେ ବାପାଙ୍କର ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଓ ଅପାରଗତା ହିଁ ଅସଲ କାରଣ ଅଟେ । ତେଣୁ ଜଗଦୀଶଙ୍କ ବାପା ଅଭିମାନରେ ଝିଅ ରୋଜଗାରରୁ ଟଙ୍କାଟିଏ ସୁଦ୍ଧା ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି କହି ଦେଇଥିଲେ । ସେଇ କାରଣରୁ ଗାଁରେ ବେଶ୍ ଆର୍ଥିକ ଦୁସ୍ଥିତି ଭିତରେ ସମୟ କଟେଇବାକୁ ପଡୁଥିଲା ତାଙ୍କୁ ।
ଏସବୁ ଜଗଦୀଶଙ୍କ ସର୍ଜନଶୀଳ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ତରାଳରେ ନଥିଲା । ଯଦିଓ ନୂଆ ଜାଗା, ନୂଆ ବନ୍ଧୁ, ନୂଆ ସ୍କୁଲରେ ନିଜକୁ ଖାପ ଖୁଆଇ ନେବାକୁ ସେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ ଓ ଦିନେ ବାପା ମା`ଙ୍କୁ ଏଇ ଆର୍ଥିକ ଦୁଃସ୍ଥିତିରୁ ବାହାର କରି ଆଣିବେ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ; ତଥାପି ଗଛ ଉପରେ ମାଡ ହେଲେ ପତ୍ର ବି ସହେ, ସେ ସହିଥିଲେ । ଅବସର ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବାପା ଓ ମା`ଙ୍କ ସହ କିଶୋର ଜଗଦୀଶଙ୍କ ଜୀବନ ତଥାପି ଥଲା ସବୁଜ ସୁନ୍ଦର ଚିର ସରସମୟ ଓ ସ୍ୱପ୍ନବିଭୋର ।
COMMENTS - 0